Felsefe ile nasıl daha iyi bir bilim insanı olunur?

Felsefe diğer bilim alanlarına nasıl katkıda bulunur? Bir bilim insanı olarak felsefe eğitimi almanız bilimsel argüman üretmenize nasıl yardımcı olur? Rasha Shraim, bir bilim insanı olarak bu soruya cevap veriyor.
12 Aralık 2021
felsefe-daha-iyi-bir
Erik Karits, Pexels

Felsefe ile nasıl daha iyi bir bilim insanı olunur?

Felsefe diğer bilim alanlarına nasıl katkıda bulunur? Bir bilim insanı olarak felsefe eğitimi almanız bilimsel argüman üretmenize nasıl yardımcı olur? Rasha Shraim, bir bilim insanı olarak bu soruya cevap veriyor.

Çevirmen: Zeynep Tanrıkulu
Editör: Ömer Gezen
Tasarım: Serra Özel

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email
Share on telegram

Zeynep Tanrıkulu, İstanbul Üniversitesi İngilizce Mütercim Tercümanlık bölümü öğrencisi.

Ömer Gezen,  İstanbul Üniversitesi Sosyoloji & Felsefe bölümünde okuyorum. Gelecekte sosyoloji alanında yüksek lisans yapmak ve bilim insanı olmak istiyorum. Şu anda sürdürülebilir bir gelecek için konulan küresel amaçlar doğrultusunda çalışmalar yapmakta ve farklı dergilerde editörlük görevimi sürdürmekteyim. Ek olarak kitap okumayı çok seviyorum ve Mart 2018’den beri YouTube kanalımda kitaplar hakkında içerik üretiyorum. Düşünmeye, gökyüzüne bakmaya ve insanlarla sohbet etmeye zaman ayırmaya çalışıyorum.

Serra Özel, İstanbul Üniversitesi Sosyoloji bölümü öğrencisi. Fotoğraf ve resimle ilgileniyor.

1200 kelime

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email
Share on telegram

Bu yazıda Rasha Shraim’in aldığı eğitimin; onun ahlak, mantık ve diğer büyük meseleler hakkında daha derin düşünmesine nasıl katkıda bulunduğunu okuyacağız.

Ben Rasha Shraim, biyoloji ve felsefe alanında lisans derecesine sahip genomik veri bilimi alanı doktora programındaki tek öğrenciyim. Başlangıçta bunları ayrı alanlar olarak görürdüm çünkü bir derste ahlak teorileri hakkında yazarken diğerinde Krebs döngüsünü ezberliyordum. Ancak New York Üniversitesi Abu Dabi’deki son sınıf biyoloji tezim üzerinde çalışırken ilk elden araştırma deneyimi edindikten sonra felsefenin beni nasıl daha iyi bir bilim insanı yapabileceğini anlamaya başladım. Doktoramın ilk aşamalarında ilerledikçe, felsefe çalışmanın ve okumanın kariyerimi şu ana kadar şekillendirmemde ne kadar etkili olduğunu ve gelecekteki çalışmalarımda beni ne kadar etkilemeye devam edeceğini görebiliyorum.

Felsefe, eleştirel ve yaratıcı düşünme yeteneğimi geliştirdi. Felsefi argümanlar genellikle hayali uç konulara ve sık sık yaratıcılığımı tetiklediğini düşündüğüm varsayımlara dalmama yol açar. Örneğin felsefe tezim için kimliğin metafiziği, Theseus’un Gemisi (tüm bileşenlerinin yerini almış bir nesnenin temelde aynı nesne olup olmadığını sorgulayan bir düşünce deneyi), genel görelilik ve zaman yolculuğunun felsefi sonuçlarından bazıları hakkında yazdım. Eleştirel ve metodik bir yaklaşımı sürdürürken aynı zamanda yaratıcı düşünme eylemi araştırmam boyunca etkili oldu. Örneğin enstrümantalizmi — bilimin dünyayla ilgili temel gerçekleri ortaya çıkarmadığı ancak bize sadece onu yönlendirmemizde yardımcı olacak araçlar sağladığı felsefesini — incelemek, araştırmama karşı daha akıcı bir yaklaşım benimsememe ve bulabildiğim her yerde yararlı araçlar aramama yardımcı oldu. Yaptığım şeylerden biri kanında virüs araması yapabilmek için bir organizmanın dizilim verilerindeki “kontaminasyonu” değiştirmekti.

Aynı zamanda mantık öğrendim. Çoğumuz bu alanda temel bir anlayışa sahibiz ancak bir felsefe öğrencisi olarak yapılandırılmış bir mantık dersi almam gerekiyordu. Başlangıçta, zekâ bulmacaları hakkında bir ders almak gibiydi: Hem A hem de B doğruysa AB doğrudur; A ya da B doğruysa AB doğrudur. 

Ancak mantıksal operatörler ve dolayısıyla mantıklı düşünme gibi unsurları içeren kodlama dillerini öğrendiğim için, formal mantık çalışmam, ıslak laboratuvarda çalışan bir mezun bilim insanından çıkıp yüksek lisans programına dahil sayısal düşünen bir bilim insanına geçişimde çok yardımcı oldu. Ayrıca çıkarım yapmak, kanıtlardan ve akıl yürütmeden sonuçlara varma sürecini anlamama da yardımcı oldu. Fen derslerimin hiçbirinde tümevarım (bu kurbağaların hepsi bu havuzdandır ve hepsi yeşildir: bu nedenle havuzdaki tüm kurbağalar yeşildir), tümdengelim (bu havuzdaki tüm kurbağalar yeşildir ve bu kurbağa bu havuzdandır: bu nedenle bu kurbağa yeşildir) ve de argümanları metodik olarak değerlendirme öğretilmedi. Felsefi argümanları öncüller ve sonuçlar olarak okumak, incelemek ve değerlendirmek; araştırma raporlarındaki kanıtları ve sonuçları inceleme yeteneğimi şekillendirdi. 

Rasha Shraim, felsefi argümanların onda yaratıcı düşünceyi tetiklediğini düşünüyor. Kaynak: Devin Quinn

Yöntemlerin ve verilerin ötesinde, felsefe beni bilimin arkasındaki değerleri ve etiği içten ve dıştan incelemeye itti. Araştırmacılar insandır ve öznelliğimiz ve değerlerimiz kaçınılmaz olarak işimizi etkiler. He Jiankui ve genetiği değiştirilmiş bebekler gibi etik olmayan deneylerin veya hilekâr bilim insanlarının göze çarpan tarihsel örneklerini tartışabiliriz. Ancak sıradan bilim insanlarının günlük seçimlerinin nasıl ciddi etik etkileri olabileceğini nadiren öğretir ve tartışırız; örneğin yayınlanan rakamlar üzerindeki renk seçimleri, sadece Avrupa kökenli popülasyonların genotiplendirilmesi, koruma veya yardım sunmadan savunmasız grupları araştırmak, hatta takip etmeyi seçtiğimiz sorular… Felsefe okumak bana hem büyük hem de küçük seçimleri ciddiye almayı öğretti.

Felsefe sayesinde büyük-önemli sorular tanıdık geldi ve bunları günlük yaşamda sormak- sorgulamak daha kolay hale geldi. Doktora programım sırasında Mendel randomizasyonu (hastalıklar için değiştirilebilir risk faktörlerini tanımlamayı amaçlayan bir genetik araştırma yöntemi) üzerine bir ders aldım ve sosyoekonomik faktörlerin istatistiksel olarak nasıl hesaba katılması gerektiğini tartıştık. Bu tartışmayı metodolojinin ötesine taşımak istedim ve bu yüzden şunu sordum: Eğer sosyoekonomik faktörler sağlık sonuçlarının önemli belirleyicileriyse, neden tıbbi araştırma fonlarını doğrudan gıda programlarına, okullara veya gelir desteğine, tıbbi sorunları ortaya çıkmadan önce düzeltmek için yönlendirmeyesiniz?

Bu tür zorlukları düşünürken genetik sağlık araştırmalarındaki motivasyonum, hedeflerim ve hangi fırsatları izlemem gerektiği konusunda daha net bir fikir ediniyorum. Yalnızca bilimsel merakla hareket etmek yerine dünyayı olumlu bir şekilde etkileme arzusundan kaynaklanan motivasyonumu buldum. Bilim ve hedeflerimiz hakkında eleştirel düşünmemize ve bilimsel ilerlemenin yaratıcı felsefi araştırmalara dayandığını anlamamıza yardımcı olabilirse ve bizi önemli sorular sormaya teşvik edebilirse, o zaman hepimizin daha fazla felsefe okumaktan fayda görebileceğini düşünüyorum.

Bilim İnsanları İçin Felsefe Kaynakları

Mantık ve çıkarım yapma

Kuzey Carolina, Durham’daki Duke Üniversitesi, tümevarım ve tümdengelim de dahil olmak üzere argümantasyonun temellerini kapsayan mantık ve eleştirel düşünme konusunda temel giriş niteliğinde bir çevrimiçi kurs sunmaktadır. Bu kavramlar, diğer insanların akıl yürütmelerini değerlendirmede ve kendi sağlam argümanlarınızı oluşturmada faydalıdır. 

Biçimsel mantık ve semantiği hakkında daha ayrıntılı materyal için bu ücretsiz ders kitabını deneyin: P. D. Magnus (Fecundity, 2012); veya Logic’e Giriş, Paul Herrick’in (Oxford Univ. Yayınları, 2012).

Bilim Felsefesi

Teori ve Gerçeklik: Bilim Felsefesine Giriş, Peter Godfrey-Smith (Üniv. Chicago Yayınları, 2003), genel okuyucuları hedefleyen konuya bir giriş sağlar.

Bilimsel Devrimlerin Yapısı’nı yazan Thomas Kuhn ve Bilimsel Keşfin Mantığı’nı yazan Karl Popper da dahil olmak üzere bu alandaki kilit düşünürleri kapsar.

landaki diğer başlıklar arasında Helen Longino’nun The Fate of Knowledge (Princeton Univ. Press, 2001) ve Anlayışımızı Aşmak: Bilim, Tarih ve Tasarlanmamış Alternatifler Sorunu, Kyle Stanford (Oxford Univ. Yayınları, 2006).

Etik

Etik alanına genel bir giriş için, Platon’un The Republic of Aristoteles’in Ethics’ini okuyun ya da Immanuel Kant’ın The Metaphysics of Morals’ını veya John Stuart Mill’in Utilitarianism’ini deneyin. Bunlar tarihsel bir perspektif ve geniş etik ve ahlak çerçeveleri sağlar.

Uygulamalı Etik, Peter Singer (Oxford Üniv. Yayınları, 1986), teoriyi çok çeşitli pratik durumlarda temellendirmeyi amaçlar. Sezgisel olarak başlasa da etik, hızla karmaşık hale gelir; en iyi seçenek özel materyal aramaktır (örneğin biyomedikal “büyük veri”de etik hususlar üzerine bir çalıştay yapıyorum).

Genel notlar

Stanford Felsefe Ansiklopedisi, felsefi terimleri ve kavramları keşfetmek için harika ve güvenilir bir çevrimiçi kaynaktır ve hücre biyolojisi felsefesi gibi belirli bilimsel alt alanların felsefesi hakkında verileri içerir.

Geçmiş deneyimlerim ve dolayısıyla önerilerim, temelde Batı geleneğine dayanıyor ancak eğitimimi çeşitlendirmeye devam etmeyi hedefliyorum.

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email
Share on telegram

Haftalık Bültene Katılın

Her hafta pazar günü dilsosyal’de yayınlanan içerikleri kısa özetler halinde size yollayalım.

*Her e-postanın altında bulunan “Abonelikten Ayrıl” butonunu kullanarak dilediğiniz zaman abonelikten ayrılabilirsiniz.

Başka Yazılar

Haftalık Bültene Katılın

Her hafta pazar günü dilsosyal’de yayınlanan içerikleri kısa özetler halinde size yollayalım.

*Her e-postanın altında bulunan “Abonelikten Ayrıl” butonunu kullanarak dilediğiniz zaman abonelikten ayrılabilirsiniz.