Hariciler (Outsiders) Üzerine Bir Değerlendirme

Howard S. Becker’ın, Hariciler (Outsiders): Bir Sapkınlık Sosyolojisi kitabı üzerine sosyolojik bir değerlendirme.

Çevirmen: Sevde Kolunsağ

Editör: Yağmur Çetin

Sayfa Düzeni: Erhan Köş

Hariciler (Outsiders) Üzerine Bir Değerlendirme

Howard S. Becker’ın, “Hariciler (Outsiders): Bir Sapkınlık Sosyolojisi” kitabı üzerine sosyolojik bir değerlendirme.

Yazar: Sevde Kolunsağ

Editör: Yağmur Çetin

Sayfa Düzeni: Erhan Köş

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email
Share on telegram

Sevde Kolunsağ, İstanbul Üniversitesi Sosyoloji bölümünden mezun. Yürüyüş yapmayı ve bu yürüyüşlerde keşfettiklerini fotoğraflamayı seviyor.

Yağmur Çetin, İstanbul Üniversitesi Sosyoloji öğrencisi. Seyrederek öğrenmeyi, öğrenerek üretmeyi seviyor.

Sayfa Düzeni: Erhan Köş

1400 kelime

Toplumsal yaşamımızda belirli sınıflamalarla hayatımızı devam ettiririz. Her bir grup için diğer gruplar ötekilerdir. Becker da Hariciler (Outsiders): Bir Sapkınlık Sosyolojisi Çalışması’nda bu grup dışında kalanlar üzerinde çalışmaktadır. Harici nedir? Kimleri harici olarak tanımlarız?

‘’Bütün toplumsal gruplar kurallar koyarlar ve koydukları bu kuralları bazı zamanlarda ve koşullarda dayatmaya çalışırlar. Toplumsal kurallar, durumları ve bu durumlara uygun davranışları tanımlarlar; bazı davranışları ‘’doğru’’ olarak kabul edip onaylarlar, bazılarını ise ‘’yanlış’’ olarak kabul edip yasaklarlar. Dayatılan herhangi bir kuralın ihlalcisi varsayılan kişi; özel bir kişilik türüne sahip olarak görülebilir; ya da toplumsal grubun biat ettiği kurallar çerçevesinde yaşamak konusunda güvenilemeyecek biri olarak değerlendirilir. Kuralı ihlal eden kişi, harici olarak algılanır.’’  (Becker, 2017)

Becker ‘’sapkınlık’’ olgusuna bakış açısına yeni bir yön vermeyi amaçlamaktadır. Kuralı ihlal edene sapkın etiketini yapıştırmanın ötesinde bu konulan toplumsal kurallara uymayan, yanlışı yapıp harici olarak nitelenenler için de diğerleri haricidir. Her iki anlamda da ne kadar harici olduğu durumdan duruma farklılık gösterir.

Becker sapkınlığı ilk olarak ele alan isim değildir. Ancak yeni bir bakış açısı temellendirmektedir. Diğer kuramların kişisel merkezli sapkınlık tanımlarının yanında, daha çok toplumsal nedenleri de içinde barındıran; bireylerin belirtilen sapkınlığı neden yaptıklarını, buna sebep olan olayların ne olduğunu açıklamaya çalışmıştır. Bunların yanında kural koyucuların tutumunu da inceleme alanına katarak tek yönlü bakış açısının yerine her taraftan bakış açısında bulunmayı hedeflemiştir. Neden bunu yapıyorlar? Onları yasaklanmış şeyleri yapmaya iten farklılıklar nelerdir?

Çalışma etnografik bir araştırma deseniyle hazırlanmıştır. Becker kendisinin de belirttiği üzere oldukça açık, sade ve anlaşılır bir dil kullanmıştır. Çalışmanın yarısında çoğu saha bulgularından oluşturulmuş kuramsal çerçevenin anlatımı daha yüzeysel gerçekleştirilmiştir. Araştırmayı yaparken analitik tümevarım yönteminden yararlanmıştır. Kişilerin tavırlarındaki ve deneyimlerindeki değişimler silsilesinden genel bir çıkarım elde etmeye çalışmıştır. (Becker, 2017)

Araştırma grubu olarak iki başlık belirlemiştir; esrar kullanıcıları ve dans müzisyenleri. İki grupla yaptığı çalışmalarda da mülakat yöntemini kullanarak bunun yanında gözlemi de önemli ölçüde kullanmıştır. Çalışmasında da birebir mülakatlarından bölümlere yer vermiştir. Açıklamaya çalıştığı kavramları yaptığı mülakatlar ve katılımcıların verdiği cevaplarla destekleyerek daha anlaşılır bir anlatım sunmuştur. Katılımcı gözlem yöntemiyle incelediği grup ve kültürlerin içerisine girmeye çalışmıştır. Kendisinin de belirttiği gibi bu yöntemin risk ve zorluklarını vardır. Bunlar teknik sorunlardır. Sapkın davranış gün ışığına çıktığında cezalandırılma tehlikesindedir. Bu nedenle bu tür gruplara ulaşmak araştırmanın seyri için zorluk yaratmaktadır. Araştırmacı katılımcılarla zaman geçirmeli ve onları yakından tanıyabilmeli. Sapkın faaliyettekiler kendilerini meraklı haricilerden korurlar. (Becker, 2017) Aynı zamanda araştırmacı bu katılımcı gözlemciliği sırasında yasa dışı da olsa sessiz kalmak ve yaygara koparmamak zorundadır.

Becker sapkınlığa ilişkin belirli tanımlamalardan bahsetmektedir. İlk yaklaşım istatistikî yaklaşımdır. Bu yaklaşımın verilerine göre hariciler üzerine yapılacak bilimsel çalışmalara veri elde etmek çok zordur. Bir diğer yaklaşım da hastalığın varlığını ele veren patolojik bir yaklaşımdır. Ancak bu yaklaşım da ne göreceğimizi sınırlandırır. Bu yaklaşım sapkınlığın kaynağını bireyde bulur. Ancak Becker sapkınlığın daha çok kuralı koyanlarıyla da ilgilenilmesi gerektiğini belirtir. Sapkınlık konusunda çoğu zaman karşımıza siyaset de çıkmaktadır. Toplumun belirli kuralları siyaset aracılığıyla belirlenmekte ve sapkınlık algısı çeşitli zamanlarda değişim gösterebilmektedir. Aynı zamanda kural uygulayıcıları da bir açıdan devlet aracılığıyla belirlenmektedir; uygulamaya koyulmaktadır. Sapkınlık aslında toplumsal etkenlerden meydana gelmektedir. Toplumsal gruplar, ihlal edilmesi sapkınlık olarak tanımlanan kurallar koyarak sapkınlığı yaratırlar. (Becker, 2017)

Becker’ın hariciliği ele aldığı ilk grup olarak esrar kullanıcıları karşımıza çıkmaktadır. İnsanlar onaylanmayan bir faaliyet olmasına rağmen esrar kullanırlar. Peki, bunu neden yaparlar? Bu genelde bireylerin kaçış noktası olarak nitelendirilmektedir. Becker buna karşı çıkar.

‘’Esrar kullanımı, kişinin esrar kullanmaya ve esrarla yapabileceklerine ilişkin kavrayışının bir ürünüdür. Bu kavrayış da kişinin uyuşturucuyla deneyimi arttıkça gelişir.’’ (Becker, 2017)

Esrarın en yaygın kullanım biçimi eğlenceliktir. Esrar diğer uyuşturucular ve alkol gibi bağımlılık yapmaz. Esrar kullanıcılarıyla birlikte çeşitli meslek gruplarının da içerisinde bulunduğu elli kişiyle mülakat gerçekleştirmiştir. Bu mülakatları gerçekleştirirken de esrar kullanıcılarıyla aynı jargonu kullanmaya özen göstermiştir. Burada belirtilebilecek bir nokta sapkınlar kadar bu kuralları koyanlarla da görüşülmesi ve her iki taraftan da bakılması gerektiğinden bahsetmiştik. Aynı anda her iki açıdan da bakabilmek tabii mümkün olmamakla birlikte kuralı koyanlar tarafından bakış da araştırma çerçevesine dâhil edilebilirdi. Kitabın ilerleyen bölümünden bundan bahsedilmektedir ancak kural koyucularla ya da daha ulaşılabilir olan kural uygulayıcılarla da çeşitli görüşmeler yapılabilirdi.

Esrar kullanımında belirli özelliklerden bahsetmektedir. Öncelikle bunun zevkine varabilmek için tekniği öğrenmek kullanıcılar tarafından önemli bir nokta olarak belirtilmiştir. Sonrasında ise etkileri algılamayı öğrenmek önemli bir noktayı oluşturur. Bunlar algılanmadığı sürece kullanıcı esrar kullanmayı anlamlandıramaz ve belki de kullanmaya son verebilir. Artan deneyimlerle kullanıcı esrar kullanımının nasıl anlamlı olacağını öğrenmeye başlar.

Esrarın en yaygın kullanım biçimi eğlenceliktir. Esrar diğer uyuşturucular ve alkol gibi bağımlılık yapmaz. Esrar kullanıcılarıyla birlikte çeşitli meslek gruplarının da içerisinde bulunduğu elli kişiyle mülakat gerçekleştirmiştir. Bu mülakatları gerçekleştirirken de esrar kullanıcılarıyla aynı jargonu kullanmaya özen göstermiştir. Burada belirtilebilecek bir nokta sapkınlar kadar bu kuralları koyanlarla da görüşülmesi ve her iki taraftan da bakılması gerektiğinden bahsetmiştik. Aynı anda her iki açıdan da bakabilmek tabii mümkün olmamakla birlikte kuralı koyanlar tarafından bakış da araştırma çerçevesine dâhil edilebilirdi. Kitabın ilerleyen bölümünden bundan bahsedilmektedir ancak kural koyucularla ya da daha ulaşılabilir olan kural uygulayıcılarla da çeşitli görüşmeler yapılabilirdi.

Esrar kullanımında belirli özelliklerden bahsetmektedir. Öncelikle bunun zevkine varabilmek için tekniği öğrenmek kullanıcılar tarafından önemli bir nokta olarak belirtilmiştir. Sonrasında ise etkileri algılamayı öğrenmek önemli bir noktayı oluşturur. Bunlar algılanmadığı sürece kullanıcı esrar kullanmayı anlamlandıramaz ve belki de kullanmaya son verebilir. Artan deneyimlerle kullanıcı esrar kullanımının nasıl anlamlı olacağını öğrenmeye başlar.

“Hiç kimse esrarı gerçek etkiler üretecek bir şekilde içmeyi; etkileri algılamayı ve bu etkileri madde kullanımıyla ilişkilendirmeyi ve son olarak yaşadığı hislerden keyif almayı öğrenmediği sürece kullanıcı haline gelemez.” (Becker, 2017)

Esrar kullanımında üzerinde durduğu bir diğer konu ise toplumsal denetimdir. Esrar kullanıcısı esrar kullanmayı öğrendikten sonra bir de bu davranışı sapkın olarak nitelendiren kesimle savaşmak zorundadır. Esrar kullanıcısının kariyerini üç evreye böler; acemi ya da yeni içmeye başlayan, arada bir kullanan ve devamlı kullanan olarak. Toplumsal denetim bu evreler ilerledikçe etkisini yitirir kullanıcı için önemsiz olmaya başlar. Üç temel denetimden bahseder; arzı sınırlandırmak, gizlilik faktörü ve ahlaki nedenlerle getirilen sınırlandırmalar. Yasal olmadığı için esrar kullanmak ve temin etmek kolay olmamaktadır. Bu şekilde arzı sınırlandırılmaktadır. Gizlilik konusunda ise önemli faktörlerden birisi ailedir. Ebeveynlerden ya da eşlerden gizlenmesi ya da bilinse de onlar tarafından bunun sınırlandırılması da esrar kullanımı üzerindeki denetimi sağlamaktadır. Son olarak da bunun toplum tarafından gayri ahlaki bir davranış olarak belirlenmesi de esrar kullanımını sınırlandırmaktadır.

Sapkınlık konusunu ele aldığı bir başka yön ise dans müzisyenleridir. Çoğu zaman sapkın davranış yasa tarafından yasaklansa da bu her zaman böyle olmak zorunda değildir. Dans müzisyenleri kültürleri ve yaşam tarzları nedeniyle toplumun daha geleneksel üyeleri tarafından harici olarak etiketlenmektedirler. Bu çalışmada katılımcı gözlem yolunu tercih etmiş, onların çeşitli yaşam ortamlarını paylaşarak veri toplamıştır. Burada iki noktaya eğilmektedir. İlki dans müzisyenlerinin işlerini caz için mi yoksa ticari amaçla mı yaptıkları arasındaki çatışmadır. Burada onlar için haricilerin rolü çok büyüktür. Çünkü müzisyenler dinleyicilerin talebini karşılamak durumundadır. Bu noktada da birbirlerinden ayrı kutuplara doğru yol almaktadırlar.

Dans müzisyenleri cazdan ve müzikten anlamayanları ‘’kazma’’ olarak nitelendirmektedirler. Kazma dans müzisyenlerinin sahip olduğu özel kabiliyete ve ona sahip olanların müzik anlayışına ya da yaşam tarzına sahip değildir. (Becker, 2017) Kazma cahil birisi olarak görülür. Kazmalar komik ve gülünçtür. Esrar kullanıcılarında yaptığı sapkınlık kariyeri analizini burada da yaparak burada daha fazla mesleki bir sapkınlık analizinden yola çıkar. Müzisyenlikte başarı var olan hiyerarşi içerisinde yukarıya doğru olan hareketle meydana gelir. Müzisyenler belirli bir şebekenin içerisinde bulunurlarsa iş imkânı bulmaları ve kariyerlerindeki artışları daha hızlı şekilde meydana gelebilir. Birilerinin onları tavsiye etmesiyle şebeke içerisinde iş imkânı bulmak kolaylaşır.

Bunun yanında aile ve eşlerin durumu üzerinde de durmuştur. Düzenli bir işinin olmaması bekâr ve yalnızken müzisyen için önemli olmayabilirken, aile kurup evlendiği zaman tersine dönebilir. Evlilik garanti bir iş bulup başarıya ulaşma hızını arttırır. Aynı zamanda dans müzisyeni için de daha düzenli bir iş imkânı arayıp, müzikte de ticari alana yönelme eğilimine neden olabilir.

‘’Kurallar birilerinin girişiminin ürünüdürler ve böylesi bir girişimi gösteren insanları ahlak girişimcileri olarak düşünebiliriz.’’ (Becker, 2017)  Kural koyucular kendilerinin belirli üstün ahlaki normlarına uygun olmayan şeyler için kurallar belirlerler. Daima kötülüğün engellenmesini amaçlarlar. Kural uygulayıcıları ise belirli çevrede bu kuralları uygulamaya çalışırlar; bu şekilde toplumda yeni uygulama birimleri meydana gelir. Bu birimler çalışma koşullarının baskıcılığından bir ayrıştırmaya giderler ve aslında onlar da bir bakımdan haricileri yaratmış olurlar.

‘’Sapkınlık en genel anlamda bir girişimin ürünüdür; kuralların yapılması için gerekli girişim olmadan kuralı bozmayı içeren sapkınlık var olmaz. Sapkınlık daha sınırlı ve daha belirli bir anlamda da girişimin ürünüdür.’’ (Becker, 2017)

Son olarak Becker etiketleme kuramını çalışmasına ek olarak revize etmiş, bunun yerine etkileşimci sapkınlık kuramını kullanmıştır. Etiketleme, daha çok bir eylemi etiketleme kavramı olarak görülmekte oysa Becker’ın kullanmak istediği daha çok insan eylemine bakış biçimidir.

Becker suç/sapma sosyolojisi literatürüne bu çalışmasıyla farklı bir bakış açısı katmıştır. Genel kabul olan görüşlerin ötesinde sapkınlık belirten eylemlerin neden gerçekleştirildiğine, bunda kural koyucu ve uygulayıcıların rolünün ne olduğuna yer vermeye çalışmıştır. Bunları yaparken nitel araştırma yöntemlerinden yararlanarak akıcı keyif veren bir çalışmaya imza atmıştır. ‘’Marjinal gruplar’’ ve ‘’alt kültürler’’ alanlarında çalışmakta, ‘’etkileşimci sapkınlık kuramının’’ en itibarlı kurucu saha araştırmasını yapmıştır.

Kaynakça

Becker, H. S. (2017). Hariciler (outsiders) Bir Sapkınlık Sosyolojisi Çalışması. Ankara: Heretik Yayıncılık.

Creswell, J. W. (2018). Eğitim Araştırmaları Nicel ve Nitel Araştırmanın Planlanması, Yürütülmesi ve Değerlendirilmesi. İstanbul: EDAM Yayınları.

Creswell, J. W. (2015). Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara : Siyasal Kitabevi.

Gençosmanoğlu, A. (2015). Etkileşimci Kuramda Sapkınlık Çalışmaları: Haricîler Üzerine Bir Değerlendirme. Addicta: The Turkish Journal on Addictions , 121-125.

Kitap Değerlendirmesi İçin Notlar. Erişim Tarihi: 13 Nisan 2019. http://addicta.com.tr/kitap-degerlendirmesi-icin-notlar/

 

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email
Share on telegram

Başka Yazılar

Haftalık Bültene Katılın

Her hafta pazar günü dilsosyal’de yayınlanan içerikleri kısa özetler halinde size yollayalım.

*Her e-postanın altında bulunan “Abonelikten Ayrıl” butonunu kullanarak dilediğiniz zaman abonelikten ayrılabilirsiniz.